BİR ANMA PROGRAMI: SÜREYYA BERFE

 

Yazmayı, yapmayı düşündüğü şeyleri ertelememeli insan. Zaman öylesine çabuk geçiyor ki, günbegün anlatmak istediğiniz konular güncelliğini kaybediyor. Sondan başa giderek anlatacağım  bu kez.

İzmir Urla'da TOHUM Sanat Alanı ve İlkdördün Kültür ve Sanat Vakfı işbirliği ile şair Süreyya Berfe'yi anma ile ilgili bir dizi etkinlikler planlanmıştı. Küratörlüğünü Hakan Kırdar'ın üstlendiği, 18 sanatçının yer aldığı serginin açılışı 4 Mart günü gerçekleşti. 

Tüm çalışmalar; Hayatının 15 yılını İzmir yöresinde (Foça ve Urla'da) geçiren, 9 Ocak 2024'de Urla'da vefat eden şair Süreyya Berfe ile ilgiliydi. Yaşamında sayısız edebiyat ödülleri alan, şiirleri 18 dile çevrilen, insanlar, doğa, çocuklarla ilgili felsefi, edebi yüzlerce şiir yazan ama pek çok sanatçı gibi yaşarken yeterince tanınmayan, anlaşılmayan bir şairimiz.

4 Mart- 8Nisan tarihleri arasında belli bir program doğrultusunda düzenlenen etkinlikler, Şair Berfe'ye bir vefa borcunu ödemekle kalmadı. Çalışmalar aynı zamanda toplumun farkındalığını ve duyarlılığını arttırarak sanata, sanatçıya bakış açısını geliştirmek amacını da taşıyordu. Urla; güzel doğası, kadim tarihi ve kültürlü insanlarıyla pek çok şair, yazar ve sanatçının tercih ettiği bir belde olmuş.

 

Bu programın içinde en son düzenlenen etkinlik; Urla İskelede Tanju Okan Parkı'nda "Süreyya Berfe Şiir Günü" adıyla "Urla Açık Hava Şiir Antolojisi" oldu. Böyle bir düzenlemeyi yaşadığı günlerde hep hayal edermiş Süreyya Berfe. Gerçekleşmesi ne iyi oldu.

Sanırım her şey, O'nun istediği gibi oldu. Güneşli ama biraz serin bir günde 7' den 77'ye  hatta 90 yaşına kadar şiir severler bir araya geldiler. Yapı Kredi Yayınları arasında yayımlanmış Berfe şiir kitapları elden ele aktarıldı. Berfe'nin şiirlerinden dizelerle sesler açık havada yankılandı. Mikrofon elden ele dolaştı. Şiire tutkun insanlar açık hava şiir antolojisinde heyecanla yer aldılar.

Sevda şiirleri, doğa şiirleri, çocuk şiirleri, toplum şiirleri adeta bir şiir sepetinden tek tek ayıklanarak sunuldu. Aramızda; bastonuyla yaş almış insanlar, gençler, pusette bebekler, okumayı yeni kavramış çocuklar da vardı. Varsın heceleyerek okusun, şiir okumanın , dinlemenin, düşünmenin, hayal etmenin hazzına vardı insanlar. Heyecan dalga dalga yayıldı,  kuşlar, ağaçlar, gökyüzündeki bulutlar tanıklık ettiler bu güzel dinletiye...

Bu güzel günden bir gün önce (14 Mart Cumartesi Günü)  Tohum Sanat Alanı üst katında 7-10 yaş arası ilkokul öğrencileriyle bir etkinlik gerçekleştirdik. Günün duyurusu önceden yapılmıştı. Son zamanlarda bulunduğum en güzel etkinlikti diyebilirim. Süreyya Berfe çocuk kitapları (Çocukça, Eksik Alfabe) üzerinden hayatı anlama, algılama ve anlamlandırma çalışmaları yaptık.

Duyguların dışa vurumu, merak, sorma, sorgulama, kendini ifade etme, paylaşım konularında bulmacalar, masallar, el becerileri  yoluyla çalışmalar yaptık. Sevgi ve ilgi ile güven vererek, uygun yaklaşımlarla çocuklar harikalar yaratıyor, kalıcı izler bırakıyorlar. Hepsi o kadar içten, doğal, yapmacıksız, abartısız. Berfe de çocukları çok severmiş.

Bütün bu yapılanları görse Süreyya Berfe de çok mutlu olurdu eminim. Her çalışmada O'nun ruhsal ve zihinsel dünyasından esintiler, anılar ve yaşanmışlıklar yansıtılmaya çalışıldı. Açılışta düzenlenen sergi çok daha geniş kapsamlıydı. Grafik çalışmaları, yazı ve fotoğraflar, küçük heykelcikler, kullandığı eşyalardan özenle saklananlar... Çalışmaların bir bölümü İstanbul'da Yapı Kredi Sanat Galerisi'nde sergilenecek.

Sergi kapsamında ben, şiirlerinden, deyişlerinden yola çıkarak, Süreyya Berfe ile söyleşiyi seçtim. Nostaljik anlamda siyah-beyaz eski fotoğraflar eşlik etti bu hayali sohbete. Onunla tanışma-görüşme şansım olmadı. Zaman tünelinde yolculuk beni heyecanlandırdı, çok mutlu etti. Ekipte yer alan arkadaşların her biri çok değerliydi. Yardımlaşma ve paylaşım örnek olacak ölçüdeydi.

Kültür ve bilim insanlarımıza, sanata ve sanatçılara gösterilen ilginin, duyarlılık ve farkındalığın artması, toplumsal bilincin sağlanması içten dileğimizdir. Kaybettiğimiz tüm değerlerimizi rahmetle, saygı ve özlemle anıyoruz. Yaşayan tüm değerli insanlarımızın hak ettikleri biçimde yaşatılmaları, değerlerinin fark edilmesi umut ve beklentisiyle... 

Makbule ABALI-Eğitimci

16 Mart 2026 Urla-İzmir

SEVGİLİ ARKADAŞIM adlı şiirinin ilk dizeleri;

Gözlerinin rengi gibi

yüreğinin rengi gibi

saçların da kendi renginde

Ama ben ellerini gördüm önce

toplayan, düzelten, onaran ellerini...

Dokunduğuna soluk aldıran 

telaşlı, usta, sevecen ellerini... 

Geç anladım ve inandım.

Her gün daha çok inanıyorum.

Ellerin, güzel işlerin karıncası.

Ellerin, ellerden bıkmış ellerime sığınak.

Süreyya BERFE

ŞİİRİN DUYGUSALLIĞI

 

*UZUN YAĞMURDAN SONRA

Sen yağmurlu günlere yakışırsın

Yollar çeker uzak dağlar çeker uzak evler

Islanan yapraklar gibi yüzün ışır, ışırsa beni unutma

Alır yürür sıcak mavisi gökyüzünün

Kuşlar döner uzun yağmurlardan sonra bir gün

Bir yer sızlar yanar içinde büsbütün. her şeye rağmen

Ellerin üşür, üşürse beni unutma

Gülten AKIN 

D:1933 Ö:2015

*YOL BİTTİ UÇURUM BAŞLADI

Yeni bitmiş çimenlerden kalktı

durgun sular boyunca yürüdü

Canı tazelendi

Ölüm vadisini unuttu

Yüreğinin darlıkları azaldı

Çıktı sıkıntılarından.

Ezilmişlerin, kırık kalplerin sesini duydu 

yanlarına gitti

örtüldü bütün hataları.

İyilikle ve suskunlukla korundu.

Güzel bir şey görmek için uzun günleri bekledi.

Kapandı açık yaraları.

Gizlerinin yeri belli değil

belki hile bilmez ruhundadır.

Anmak bile istemiyor bazı yılları.

Bitti diyoruz birbirimize 

yol bitti, uçurum başladı.

Süreyya BERFE

D:1943 Ö:2024

Sanata emek verenleri, yaşamı eserleriyle  aydınlatıp izler, güzellikler bırakanları saygı ve rahmetle anıyoruz.

Makbule Abalı-Eğitimci

22 Ocak 2026

ŞAİRLER DE ÖLÜR- Süreyya Berfe ve Cemal Süreya'yı Dizeleriyle Anmak...

 

Her başlangıç güzeldir; Başlayınca devam etmek istersiniz. Yeni bir umutla, yeni birikimlerle, yeni bir heyecanla. Gerçeklerle hayaller arasında yeniden var olmaya çalışır, duvarları-çitleri kaldırıp, önünüzde aydınlık, tertemiz, güvenli yollar bulursunuz kendinize. Kış uykusuna yatmak değil, adeta yeniden var olmak gibidir yazmak.  Şiiri uğraş edinmenin en güzel yanı bu. Şairlerin diliyle-gözüyle-ruhuyla dünyaya tanıklık edersiniz..

Kış koşulları zordur dünyanın her yöresinde. Yağmur, soğuk, fırtına, kar yaşamı felç eder bazen. Doğa kanunu; direncini yitiren her canlı,  başlangıçtan bitişe doğru yol alır.  Bilinmez, bazen uzun bazen kısacık bir ömrün tükenişidir bu. 

Ünlü şairler şiir diliyle ne güzel dile getirmişlerdir son' u. Güzel dile getirilen her şey çabuk kabul görür. "Neylersin ölüm herkesin başında / Uyudun uyanamadın olacak / Kim bilir nerde, nasıl, kaç yaşında /Bir namazlık saltanatın olacak / Taht misali o musalla taşında" der Cahit S. Tarancı.

Şairler de ölür; Ancak kalıcı izler bırakan tüm insanlar anılarda yaşar. 9 Ocak- iki şairimizin ölüm yıldönümleriydi. Süreyya Berfe ve Cemal Süreya. İki ünlü şairin birinin adı, diğerinin soyadıyla ortak sayılır. 

Farklı dönemlerde, farklı yıllarda farklı  yörelerde yaşamışlar. Bilmiyordum, okudukça öğrendim; Tesadüf, iki şairimiz de son yıllarını İzmir'de geçirmişler. İkisi de şiirlerinde: dünyadan, hayattan, insanlardan, çocuklardan, sevgiden, aşktan söz etmişler. Ülkemizde ve dünyada çeşitli dallarda pek çok ünü sanatçı gibi, yaşarken sıkıntı çekmişler. 

Süreyya Berfe; Pek çok şair gibi  yaşamında farklı aşklar yaşamış. Bir evliliğinden Boraz adlı bir oğlu var. Hayatının son yıllarını çok sevdiği Urla'da geçirmiş, Urla'da toprağa verilmiş. Bir anıt mezarı yok. 9 Ocak 2025 'te Urla'da çok az kişiyle mütevazı bir Anma töreni düzenlenmiş. 

Süreyya Berfe 1943 İstanbul doğumlu. Şiirleri on dört yabancı dile çevrilmiş. Türkiye Milli Talebe Federasyonunun düzenlediği bir yarışmada "Kasaba" adlı şiiri birinci olmuş. İlginçtir, 1991 yılında Cemal Süreya Şiir Ödülü'nü aldı.

Usta Şair; Yapı Kredi Yayınları arasında yayınlanan, tüm şiirlerini bir araya getiren  455 sayfa kitabının adını KALFA koymuş. Kitabın arka kapağında anlamlı bir tanımlama var: "Berfe'nin şiirleri: Dünyalı, kronik...hep ironik deniyor. 

Şiirlerinden Dizelerle Süreyya Berfe:

ŞİİR ÇALIŞMALARI 3

Aldım.

Kullanıyorum.

Az kaldı:

Hayat 

* * *

İyi ki kırıldı

dedemlerin evindeki ayna 

çocukluğuma bakamayacağım.

* * *

Ayrıldık,

Pek etkilenmedik.

Ağaçlar

çiçeğe durmuştu.

* * *

Ellerimden başladı yaşlılık benleri

yüreğimden değil.

* * * 

Bunayacağım, bunarım elbet.

Belleğimi

hayalgücü gibi geliştiremezsem.

* * * 

Herkes' e 

Yanık tarlalardaki otlar

Yalnızlık gibisi yok değil mi?

* * *

Ölüm korkusu eskirse...

* * *

ÇİÇEK YERİNE  

"Çocukken çocuk oldun "herbirşey" e özenmedin

Büyüdün malları mülkleri terk ettin. 

Gün oldu yalnız kaldın bir başına acıların ortasında.

Sevecen yanların eksilmemiş eksiltemedin.

Çoğu zaman kolların çocuğunu kucaklar gibi 

Koşman ayrılmak için değil, kavuşmak için sanki."

* * * 

Hayatı unutma

Yeniyi unutma

Yaşayanı unutma.

* * * * 

KASABA ( 4 sayfada devam eden , ödüllü Kasaba şiirinden dizeler:) 

Akşam sessiz bir tören gibi başlar

Ve dönenleri

Tuzlu yorgun bir özlemle dönenleri

Sevinçle karşılar

En temiz rüzgârı saklamıştır onlara

En yıldızlı geceyi

En geniş gökyüzünü

Evlerini akasya kokularıyla doldurur

Taş avlularına Ay'ı gönderir 

Bir bulutluk yağmurla ıslanmış damlalarda 

Çocuklar uyur 

Kadınlar yün eğirir 

Önce masal yüzlü ninniler 

Sonra bağ türküleri

Yaşmaklı yemenili türküler

Kasaba türküleri söylenir.

* * *

KALFA ( Kitaba adını veren şiir. 81 dizelik şiirin son 7 dizesi.)

İşte aldım kalemi yazdım:

Belki iyi ettim

belki büyük hatalar yaptım 

belki de kınayacak beni ezberciler.

Sağlık olsun n' apalım

kalem bu

benim en acemi silahım

* * * 

"Sen, sen ol inandığın doğruları bırakma." 

Süreyya  BERFE 

* * * * * 

CEMAL SÜREYA 

1931 yılında Erzincan'da doğdu. 9 Ocak 1990 yılında İstanbul'da yaşamı noktalandı. Türkçenin tüm derinliğini ve zenginliğini dizelerinde işlemiştir. Şiirlerinde aşk, sevgi, zaman, ölüm, insan, dostluk temalarını işlemiştir. 

SÖZLERİ VE ŞİİRLERİNDEN DİZELER:

"Biliyorsun ben hangi şehirdeysem /Yalnızlığın başkenti orası" 

* * *

Ama ne var eskisi gibi değil

Bir başına değil aşk başka sevilerle koşullu 

Meselâ barışa arada bir gökyüzüyle

Her şeyin gerçeği insanlıkla beraber

Aşk ünlü güzellik 

* * * 

"İki şey aşk ve şiir/ Mutsuzlukla beslenir biri/ biri ona dönüşür"...

* * * 

"Öldürmektir felsefeleri bir karıncayı bile, ama yaşatmayı bilmezler."

* * * 

FOTOĞRAF 

Durakta üç kişi

Adam kadın ve çocuk

Adamın elleri ceplerinde 

Kadın çocuğun elini tutmuş

Adam hüzünlü 

Hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü

Kadın güzel

Güzel anılar gibi güzel

Çocuk

Güzel anılar gibi hüzünlü

Hüzünlü şarkılar gibi güzel. 

* * *

UZAKTAN SEVİYORUM SENİ (Ünlü Şairin çok sevilen şiirinden 7dize)

öyle uzaktan seviyorum seni

elini tutmadan

yüreğine dokunmadan

gözlerinde dalıp dalıp gitmeden 

şu üç günlük sevdalara inat

serserice değil adam gibi seviyorum

öyle uzaktan seviyorum seni. 

Cemal Süreya

* * * 

Kaybettiğimiz tüm değerlerimizi rahmetle, saygıyla, minnetle anıyoruz.

Derleyen: Makbule ABALI- Eğitimci

11 Ocak 2025 İzmir- Urla 

Güncelleme: 9 Ocak 2026

Kaynaklar: Süreyya Berfe- Kalfa- Yapı Kredi Yayınları

                   Şiir Adaları-Çağdaş Şairlerimiz-Arife Kalender

                    40 Şairin Eli -Türkiye Yazarlar Sendikası-Kadıköy Belediyesi.

                    Urla Tohum Sanat Alanı Etkinlikleri

                    İnternet- Edebiyat sayfaları